Türkiye, 2025 yıl sonu itibarıyla 780 kazı alanı ile bu alanda dünyada birinci sırada yer alıyor. 2026 yılında hedeflenen 800 kazı alanıyla da liderliğini sürdürmesi bekleniyor. Türkiye’nin lider konumunda olması şaşırtıcı değil çünkü ülkemizde yapılan kazılarda insanlık tarihine ışık tutan çok önemli buluntular ortaya çıkarıldı.
Yaklaşık 9.400 yıllık geçmişe sahip Çatalhöyük’te, 1961’den bu yana devam eden kazılarda, üst üste binmiş tam 18 yerleşim katmanı bulundu. Tarihlendirilen en eski katman olan MÖ 7400 yılından itibaren avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata geçişin tüm evreleri bu katmanlarda görülebiliyor. Bunun yanı sıra şehir planlaması ve yerleşim düzeni, eşitlikçi toplum yapısı, ölü gömme adetleri, tarım ve evcilleştirme gibi önemli konular da arkeolojik kazılar sayesinde gün yüzüne çıkıyor ve Çatalhöyük’ü dünya arkeolojisinin en önemli merkezlerinden biri haline getiriyor.
Zamanda daha da geriye gitmek istediğimizde, yine henüz yerleşik hayata geçilmeden inşa edilen, halen yoğun araştırmaların ve tartışmaların olduğu bir merkez çıkıyor karşımıza: Göbeklitepe. Yaklaşık 12 bin yıllık geçmişe sahip Göbeklitepe, dünyanın bilinen en eski anıtsal yapılar topluluğu olarak olarak kabul görüyor. Bu nedenle de “tarihin sıfır noktası” olarak anılıyor. Yazı, tekerlek ve hatta çömlek yapımının henüz ortaya çıkmadığı bir dönemde inşa edildiği düşünülen alanda 200’den fazla sütun bulunuyor. Bu devasa yapının avcı-toplayıcı topluluklar tarafından neden ve nasıl yapıldığı, sonrasında neden terk edildiği kesin olarak bilinmiyor. Halen süren kazılar insanlık tarihine dair yeni sorular ve cevaplara öncülük ediyor.
Troya Yerleşim Yeri’nde ise dokuz farklı yerleşim katmanı bulunuyor. Troya’nın tarihlendirilen en eski katmanı olan Troya 1, Erken Tunç Çağı’na (MÖ 3000-2600), en son katmanı olan Troya 9 ise Roma Dönemi’ne ait izler taşıyor. (MÖ 1. yy-MS 500) Troya’ya atılan birkaç adımla binlerce yıllık bir zaman yolculuğuna çıkmak mümkün.